De rol van de ECB en de invloed op spaarrentes

De Europese Centrale Bank (ECB) speelt een centrale rol in het monetaire beleid van de eurozone. Besluiten van de ECB halen regelmatig het nieuws, met name wanneer het gaat over inflatie en renteontwikkelingen. Deze besluiten hebben indirect ook invloed op spaarrentes die banken aanbieden aan consumenten. In dit artikel wordt uitgelegd hoe die samenhang werkt.

De taak van de Europese Centrale Bank

De ECB heeft als primaire doel het handhaven van prijsstabiliteit binnen de eurozone. Dit betekent dat zij streeft naar een inflatie die op middellange termijn rond de 2% ligt. Zowel te hoge inflatie als langdurige deflatie worden gezien als ongewenst voor economische stabiliteit.

Om dit doel te bereiken maakt de ECB gebruik van verschillende beleidsinstrumenten, waarvan de beleidsrentes de belangrijkste zijn. Deze rentes bepalen onder meer:

• tegen welke rente banken geld kunnen lenen van de ECB;

• welke rente banken ontvangen (of betalen) wanneer zij overtollige liquiditeit bij de ECB aanhouden.

Hoe ECB-rentes doorwerken naar spaarrentes

Aanpassingen van de ECB-beleidsrentes werken niet direct, maar via een keten van effecten door in het financiële systeem.

• Interactie tussen banken en de ECB: Banken gebruiken de ECB als vangnet voor liquiditeitsbeheer. Zij kunnen tijdelijk geld lenen of overtollige middelen parkeren.

• Verandering in financieringskosten: Wanneer de ECB haar rentes verhoogt, veranderen de kosten en opbrengsten van deze transacties voor banken. Bij renteverlagingen gebeurt het omgekeerde.

• Doorwerking in bancaire producten: Deze gewijzigde financieringsvoorwaarden beïnvloeden hoe banken hun producten, zoals leningen en spaarrekeningen, prijzen. Spaarrentes bewegen daardoor vaak mee met ECB-besluiten, al gebeurt dit niet één op één en niet altijd even snel.

  
  

In algemene zin geldt dat hogere ECB-rentes samenhangen met hogere spaarrentes, terwijl lagere ECB-rentes doorgaans samengaan met lagere spaarrentes.

Recente renteontwikkelingen in perspectief

De ontwikkeling van de ECB-depositorente laat zien dat de afgelopen jaren uitzonderlijk zijn geweest in historisch perspectief.

Ontwikkeling van de ECB-depositorente sinds 1999. Bron: Europese Centrale Bank.

Globaal zijn drie periodes te onderscheiden:

• Lage en negatieve rentes (circa 2009–2022)Na de financiële crisis verlaagde de ECB de rente langdurig om economische groei te ondersteunen. Vanaf 2014 werd de depositorente zelfs negatief, wat resulteerde in zeer lage spaarrentes.

• Snelle renteverhogingen (2022–2023)Door sterk oplopende inflatie verhoogde de ECB de rente in korte tijd aanzienlijk. Dit markeerde een duidelijke koerswijziging in het monetaire beleid.

• Normalisatie van spaarrentesDoor de hogere rentes bij de ECB ontstond er weer ruimte voor banken om positieve spaarrentes te vergoeden, wat zichtbaar werd in stijgende rentes voor spaarders in veel Europese landen.

  
  

Deze ontwikkelingen illustreren hoe sterk spaarrentes afhankelijk zijn van bredere monetaire omstandigheden.

Wat deze grafiek laat zien

De grafiek maakt direct duidelijk dat de renteontwikkeling van de afgelopen jaren uitzonderlijk is. Er zijn drie belangrijke fases:

1. De periode van historisch lage rentes (2009–2022): Na de financiële crisis van 2008 verlaagde de ECB de rente om de economie te stimuleren. Dit leidde tot een lange periode van extreem lage rentes, die in 2014 zelfs negatief werden. Banken moesten daardoor betalen om geld bij de ECB te parkeren — waardoor spaarrentes jarenlang extreem laag bleven.

2. De plotselinge omslag door hoge inflatie (2022–2023): Vanaf 2022 begonnen de prijzen snel te stijgen door onder andere hogere energieprijzen, verstoringen in wereldwijde supply chains en geopolitieke spanningen. Om deze inflatie terug te dringen, verhoogde de ECB de rente in een ongekend tempo: van –0,5% naar bijna 4% in minder dan twee jaar.

3. Herstel van spaarrentes: Doordat banken nu weer positieve rente ontvangen op hun tegoeden bij de ECB, kunnen zij spaarders ook hogere rentes bieden. Hierdoor zie je dat spaarrentes in heel Europa sinds 2023 hard zijn gestegen.

Samenvattend

De ECB beïnvloedt spaarrentes indirect via haar monetaire beleid en beleidsrentes. Veranderingen in deze rentes werken via het banksysteem door naar de voorwaarden waaronder banken sparen en lenen aanbieden. De recente stijging van spaarrentes is het gevolg van een uitzonderlijke periode van renteverhogingen na jaren van extreem lage rentes.

Dit artikel is bedoeld om inzicht te geven in de werking van het monetaire beleid en de samenhang met spaarrentes. Het vormt geen financieel advies en houdt geen rekening met individuele omstandigheden.