Defensie-uitgaven, inflatie en rente: hoe hangen ze samen?
Hogere defensie-uitgaven kunnen groei, inflatie en marktrentes beïnvloeden. Lees waarom het effect op ECB-beleid en spaarrentes indirect en onzeker is.
Europese landen investeren de komende jaren aanzienlijk meer in defensie en bredere veiligheid. Tijdens de NAVO-top in Den Haag van juni 2025 spraken de bondgenoten af om uiterlijk in 2035 jaarlijks 5% van hun bruto binnenlands product aan defensie en veiligheidsgerelateerde doelen te besteden.
Minimaal 3,5% van het bbp is bestemd voor de kerntaken van defensie. Maximaal 1,5% kan worden besteed aan bredere onderdelen, zoals bescherming van kritieke infrastructuur, cybersecurity, civiele weerbaarheid en versterking van de defensie-industrie.
Deze extra uitgaven kunnen gevolgen hebben voor economische groei, inflatie, overheidsfinanciën en marktrentes. De invloed op spaarrentes is echter indirect. Het maakt veel verschil waaraan het geld wordt besteed, waar producten worden gemaakt en hoe de overheid de extra uitgaven financiert.
Waarom gaan de defensie-uitgaven omhoog?
De verhoging van de defensie-uitgaven is een reactie op veranderde veiligheidsrisico’s en de wens om de Europese militaire capaciteit en weerbaarheid te versterken.
De uitgaven kunnen onder meer betrekking hebben op:
militair materieel en munitie;
personeel en opleidingen;
kazernes en andere infrastructuur;
cybersecurity en bescherming van netwerken;
onderzoek, innovatie en nieuwe technologie;
bescherming van havens, energievoorziening en andere kritieke infrastructuur;
het vergroten van productiecapaciteit binnen Europa.
Omdat veel investeringen voorbereiding, aanbesteding en nieuwe productiecapaciteit vereisen, worden de extra uitgaven doorgaans over meerdere jaren opgebouwd.
Hoe kunnen defensie-uitgaven de economie stimuleren?
Wanneer de overheid meer goederen, diensten en personeel inkoopt, neemt de vraag in de economie toe. Defensiebedrijven kunnen meer produceren, personeel aannemen en investeren in machines, onderzoek en productielocaties.
Ook toeleveranciers kunnen profiteren. Denk aan bedrijven die actief zijn in:
elektronica en halfgeleiders;
luchtvaart en maritieme technologie;
software en cyberbeveiliging;
communicatieapparatuur;
logistiek en infrastructuur;
materialen en machinebouw.
Het economische effect is doorgaans groter wanneer een aanzienlijk deel van het geld binnen Nederland of de Europese Unie wordt besteed. Wordt veel materieel geïmporteerd, dan komt een groter deel van de extra vraag terecht bij producenten buiten de Nederlandse of Europese economie.
Maakt het type defensie-uitgave verschil?
Ja. Niet iedere euro aan defensie-uitgaven heeft hetzelfde economische effect.
Personeel en operationele uitgaven
Extra uitgaven aan personeel, onderhoud en verbruiksmateriaal verhogen de economische vraag relatief direct. Zij kunnen ook sneller leiden tot krapte wanneer gespecialiseerd personeel of bepaalde materialen beperkt beschikbaar zijn.
Investeringen in productiecapaciteit
Investeringen in fabrieken, infrastructuur en machines kunnen de productiecapaciteit vergroten. Het duurt meestal langer voordat deze investeringen volledig effect hebben, maar zij kunnen de economie op langere termijn productiever maken.
Onderzoek en innovatie
Onderzoek naar technologie met zowel militaire als civiele toepassingen kan bredere economische voordelen opleveren. Dit wordt dual-use-technologie genoemd. Voorbeelden zijn radar, drones, satellietcommunicatie, cybersecurity en halfgeleiders.
Aankopen uit het buitenland
Wanneer defensiematerieel volledig wordt geïmporteerd, neemt de binnenlandse economische groei minder sterk toe. De uitgave versterkt dan vooral de productie en werkgelegenheid in het land van de leverancier.
Kunnen hogere defensie-uitgaven inflatie veroorzaken?
Dat kan, maar het effect is niet automatisch groot.
Inflatiedruk kan ontstaan wanneer de extra vraag sneller groeit dan het aanbod. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren wanneer:
er te weinig technisch personeel beschikbaar is;
productiefaciliteiten al volledig worden benut;
grondstoffen of onderdelen schaars zijn;
bedrijven lange orderboeken hebben;
lonen snel moeten stijgen om personeel aan te trekken;
defensie concurreert met andere sectoren om dezelfde capaciteit.
De eerste prijsstijgingen kunnen vooral zichtbaar zijn bij militair materieel en overheidsinvesteringen. Pas wanneer hogere lonen, kosten en vraag zich breder door de economie verspreiden, kan het effect duidelijker zichtbaar worden in de consumentenprijzen.
Hoe groot kan het inflatie-effect zijn?
Onderzoek van de Europese Centrale Bank wijst erop dat het gemiddelde inflatie-effect waarschijnlijk bescheiden is, maar dat de onzekerheid groot is.
In een modelsimulatie onderzocht de ECB een geleidelijke en blijvende verhoging van de militaire uitgaven met 1% van het bbp over drie jaar. Gemiddeld over verschillende modellen nam de HICP-inflatie na twee jaar met ongeveer 0,07 procentpunt toe. Na vier jaar bedroeg het gemiddelde effect ongeveer 0,2 procentpunt.
Dit is geen voorspelling voor Nederland of voor de daadwerkelijke NAVO-afspraken. Het is een illustratie van een mogelijk economisch mechanisme. De uitkomst verandert wanneer de besteding, financiering, arbeidsmarktsituatie of importafhankelijkheid anders is.
Wanneer kan het inflatie-effect groter zijn?
De inflatiedruk kan sterker worden wanneer:
de economie al dicht tegen haar maximale productiecapaciteit zit;
de arbeidsmarkt zeer krap is;
de uitgaven snel worden opgevoerd;
de uitgaven vooral bestaan uit binnenlandse consumptie en personeel;
hogere lonen en kosten doorwerken naar andere sectoren;
de volledige verhoging met nieuwe staatsschuld wordt gefinancierd.
Het effect kan kleiner zijn wanneer veel materieel wordt geïmporteerd, de uitgaven geleidelijk worden opgebouwd of de overheid elders bezuinigt of belastingen verhoogt.
Hoe worden de extra uitgaven gefinancierd?
De manier waarop de overheid de uitgaven betaalt, is bepalend voor het economische effect. Er zijn grofweg drie mogelijkheden.
Meer staatsschuld
De overheid kan extra geld lenen door staatsobligaties uit te geven. Hierdoor wordt de economie aanvankelijk sterker gestimuleerd dan wanneer de uitgaven direct worden gecompenseerd.
Daar staan hogere overheidsschuld en toekomstige rentelasten tegenover. Een groter aanbod van staatsobligaties kan daarnaast bijdragen aan hogere lange marktrentes, vooral wanneer beleggers een hogere vergoeding vragen om de extra schuld te financieren.
Hogere belastingen
Wanneer de defensie-uitgaven worden betaald met hogere belastingen, houden huishoudens of bedrijven minder geld over voor andere bestedingen. Hierdoor wordt een deel van de extra overheidsvraag gecompenseerd door lagere particuliere vraag.
Lagere uitgaven op andere beleidsterreinen
De overheid kan ook bezuinigen op andere uitgaven. In dat geval verschuift de economische vraag van het ene doel naar het andere en is het netto stimulerende effect kleiner.
In de praktijk kan een combinatie van extra schuld, belastingen en herschikking van bestaande uitgaven worden gebruikt.
Waarom kunnen lange marktrentes stijgen?
Wanneer overheden meer lenen, neemt het aanbod van staatsobligaties toe. Beleggers moeten bereid zijn deze obligaties te kopen.
Een hogere rente kan nodig zijn wanneer:
het aanbod van nieuwe obligaties sterk groeit;
beleggers hogere inflatie verwachten;
de overheidsschuld sneller oploopt;
beleggers meer risico zien in de houdbaarheid van de overheidsfinanciën;
de centrale bank minder staatsobligaties bezit of aankoopt.
Lange staatsrentes zijn belangrijk voor onder meer hypotheekrentes, bedrijfsfinanciering en de rente op langlopende deposito’s. De relatie is echter niet één-op-één.
Wat betekent dit voor het rentebeleid van de ECB?
De Europese Centrale Bank reageert niet rechtstreeks op de hoogte van defensie-uitgaven. De ECB kijkt naar het totale vooruitzicht voor inflatie in de eurozone.
Daarbij beoordeelt de centrale bank onder meer:
consumentenprijzen;
lonen en arbeidskosten;
energie- en grondstofprijzen;
economische groei;
kredietverlening en financieringsvoorwaarden;
inflatieverwachtingen;
de doorwerking van eerder rentebeleid.
Als extra defensie-uitgaven bijdragen aan aanhoudende, brede inflatiedruk, kan dat een reden zijn om de beleidsrente langer hoog te houden of minder snel te verlagen. Blijft het inflatie-effect beperkt, dan hoeft het rentepad nauwelijks te veranderen.
Een hogere defensiebegroting betekent daarom niet automatisch dat de ECB de rente verhoogt.
Hoe kan dit uiteindelijk spaarrentes beïnvloeden?
De mogelijke doorwerking naar spaarrentes bestaat uit meerdere stappen:
de overheid verhoogt haar defensie-uitgaven;
dit beïnvloedt groei, inflatie, schuld en marktrentes;
de ECB en financiële markten verwerken deze ontwikkelingen in renteverwachtingen;
de financieringskosten en alternatieven van banken veranderen;
banken bepalen welke rente zij aan spaarders aanbieden.
Deze keten kan lang zijn en wordt beïnvloed door veel andere ontwikkelingen. Denk aan energieprijzen, geopolitieke onzekerheid, loonontwikkeling, kredietvraag en concurrentie tussen banken.
Vrij opneembare spaarrentes en depositorentes
De rente op een vrij opneembare spaarrekening is meestal variabel. Deze rente hangt relatief sterk samen met korte marktrentes, de ECB-rente en de behoefte van een bank aan spaargeld.
Depositorentes met een vaste looptijd worden daarnaast beïnvloed door verwachtingen over toekomstige rente en langere marktrentes.
Wanneer extra overheidsschuld bijdraagt aan hogere lange rentes, kunnen langere depositorentes in sommige gevallen aantrekkelijker worden. Banken kunnen echter ook voldoende andere financiering hebben en hoeven de stijging dan niet volledig aan spaarders door te geven.
Leiden hogere defensie-uitgaven dus tot hogere spaarrentes?
Niet noodzakelijk.
Een hogere spaarrente is waarschijnlijker wanneer de extra uitgaven uiteindelijk leiden tot:
hogere of langer aanhoudende inflatie;
een hogere ECB-rente dan anders het geval zou zijn geweest;
hogere geld- of kapitaalmarktrentes;
meer behoefte van banken aan spaargeld.
De spaarrente kan toch gelijk blijven of dalen wanneer:
de inflatie-impact beperkt is;
veel defensiematerieel wordt geïmporteerd;
de uitgaven worden gecompenseerd met belastingen of bezuinigingen;
andere economische ontwikkelingen de rente omlaag drukken;
banken al ruim voldoende spaargeld hebben.
Zijn geopolitieke spanningen en defensie-uitgaven hetzelfde inflatiekanaal?
Nee. De economische gevolgen van geopolitieke spanningen moeten worden onderscheiden van de gevolgen van hogere defensie-uitgaven.
Een conflict kan bijvoorbeeld energieprijzen, handelsroutes en grondstoffenprijzen beïnvloeden. Zulke aanbodsschokken kunnen de inflatie snel verhogen en tegelijkertijd de economische groei afremmen.
Extra defensie-uitgaven zijn juist een vorm van overheidsvraag die meestal geleidelijk wordt opgebouwd. Beide ontwikkelingen kunnen tegelijkertijd plaatsvinden, maar werken via verschillende economische kanalen.
Kan extra defensie-investering ook de productiviteit verhogen?
Dat is mogelijk wanneer de uitgaven leiden tot nieuwe technologie, infrastructuur of productiecapaciteit die ook civiel kan worden gebruikt.
Voorbeelden van zulke mogelijke neveneffecten zijn:
innovatie in halfgeleiders en sensoren;
betere cyberbeveiliging;
nieuwe communicatie- en satelliettechnologie;
veiligere energie- en transportinfrastructuur;
nieuwe toepassingen van drones en robotica.
Deze voordelen ontstaan niet automatisch. Zij hangen af van goede coördinatie, voorspelbaar beleid, Europese samenwerking en de mogelijkheid om kennis ook buiten de defensiesector toe te passen.
Wat betekent dit praktisch voor spaarders?
Berichten over defensiebegrotingen zijn vooral onderdeel van de bredere economische context. Zij zijn op zichzelf geen reden om direct een spaarrekening te openen, geld langdurig vast te zetten of een bestaande rekening te sluiten.
Voor spaarders blijven vooral de volgende kenmerken belangrijk:
de actuele rente;
of de rente vast of variabel is;
de looptijd;
de opneembaarheid van het geld;
de voorwaarden van eventuele actierentes;
het moment van rente-uitbetaling;
de officiële bankvergunning;
het toepasselijke depositogarantiestelsel.
Bekijk de actuele rente en voorwaarden in het spaarrenteoverzicht van RevoSave. Voor een vaste looptijd kun je de actuele depositorentes vergelijken.
Samengevat
Hogere defensie-uitgaven kunnen de economische groei ondersteunen doordat de overheid meer personeel, goederen, infrastructuur en technologie inkoopt.
Er kan inflatiedruk ontstaan wanneer de extra vraag botst met beperkte productiecapaciteit, een krappe arbeidsmarkt of schaarse materialen. Onderzoek van de ECB wijst gemiddeld op een bescheiden effect op consumentenprijsinflatie, maar de onzekerheid is groot.
De financiering is belangrijk. Schuldfinanciering kan de economie sterker stimuleren en het aanbod van staatsobligaties vergroten. Belastingverhogingen of bezuinigingen elders beperken het netto-effect.
De invloed op spaarrentes is indirect. Alleen wanneer defensie-uitgaven merkbaar doorwerken in inflatie, ECB-beleid, marktrentes of de financieringsbehoefte van banken, kunnen zij bijdragen aan hogere of langer hoge spaarrentes.
Bronnen
Europese Centrale Bank – Macro-economische gevolgen van hogere defensie-uitgaven
Europese Centrale Bank – Begrotingsaspecten van Europese defensie-uitgaven
Europese Centrale Bank – Defensie-uitgaven, overheidsschuld en obligatierentes
De Nederlandsche Bank – Economische inzet van extra defensie-uitgaven
Van uitleg naar vergelijken
Bekijk welke rente en voorwaarden bij je passen
Vergelijk actuele spaarrekeningen en deposito’s van Nederlandse en Europese banken.